July 05, 2020
अन्तर्वार्ता

'चरित्रवान् विद्यार्थी निर्माणमा क्रियाशील'

'चरित्रवान् विद्यार्थी निर्माणमा क्रियाशील'

सन् १९८९ मा ललितपुर सानेपास्थित शुभतारा स्कूल स्थापना गर्नु भएकी रानी गुरुङ कक्षपति एक समयमा नेपाल टेलिभिजनका अङ्ग्र्र्र्रेजी समाचार वाचिका एवं रेडियो नेपालका शैक्षिक कार्यक्रम प्रस्तोता थिइन् । जनक शिक्षा साम्रगी केन्द्रबाट कक्षा ५ को अङ्ग्रेजी विषयको लागि रेडियो शिक्षा कार्यक्रम चलाउनुहुन्थ्यो । उनले राईजिङ नेपाल, गोरखापत्र दैनिकमा पनि लगभग ४ वर्ष निरन्तर रुपमा लेख पनि लेखिन् । आजभोलि पनि विभिन्न पत्रपत्रिकाहरुमा उनको लेख रचनाहरु आउने क्रम जारी छ । यद्यपि, विगत २५ वर्षदेखि सञ्चारभन्दा शिक्षा क्षेत्रमा उनको सक्रियता बढी छ । प्रस्तुत छ रानी गुरुङ कक्षपतिसँग गरिएको कुराकानीमा आधारित सामग्री :

मैले पढाउनका लागि धेरै विद्यालयमा पुगेँ, तर कहीँ पनि सोचेको जस्तो विद्यालय पाउन सकिनँ । सायद म बच्चालाई धेरै माया गर्ने आमा परेकोले होला । मसँग जग्गा पनि थियो । सोचे यही जग्गामा मैले  खोजेको जस्तो विद्यालय स्थापना गर्छु । तर त्यो ठाउँ विद्यालयको लागि उपयुक्त होला जस्तो मलाई लागेन । मैले श्रीमान्सँग पनि विद्यालय स्थापनाको लागि सल्लाह गरेँ । उहाँले हुन्छ विद्यालय त खोल तर पैसाको लागि होइन शिक्षा दिनको लागि खोल भन्नुभयो । अनि मैले विद्यालय स्थापनाको लागि काम गर्न थालेँ । विद्यालयको स्थापना गर्नको लागि सुरुवाती समयमा त धेरै नै दुःख, सघर्ष गर्नुपरेको थियो । विद्यालयले पैसा मात्र लियो गुणस्तरीय शिक्षा दिएन भनेर हामीमा धेरै नै आरोप पनि लागेको थियो । त्यस समयमा इमान्दारी, लगनशील र अनुसासित शिक्षा पाउन पनि मुश्किल थियो  ।

चारित्रिक विकासका लागि योग शिक्षा सञ्चालन गर्दै आएका छौं । देशभक्ति भावना जगाउनुका लागि प्रत्येक मंगलबार छात्रहरुलाई दौरा सुरुवाल र छात्राहरुलाई गुन्यू चोली पोशाक अनिवार्य गरिएको छ । शिक्षक शिक्षिकाहरुले पनि राष्ट्रिय पोशाक लगाएर आउनुपर्ने नियम बनाइएको छ । विद्यार्थीहरुमा सकारात्मक भाव जगाउनका लागि नारायण सेवा, मुठ्ठी दानजस्ता कार्यक्रमहरु पनि गर्दै आएका छौं ।

राम्रो वातावरण दिएर चरित्रवान् विद्यार्थी निर्माण गर्नको लागि शुभतारा स्कुल खोलिएको हो । अन्य ठूला ठूला स्कुलहरु पनि थिए, वेस्टन शिक्षा, मन्टेश्वरी, किन्डरगार्डेन मिलाएर नेपाली शिक्षा प्रदान गर्दै आएका छौं । मानिसले शैक्षिक ज्ञान हासिल गरेर मात्र पुग्दैन । प्रत्येक मानिसमा त आत्मा र मन हुन्छ ।

चारित्रिक विकासका लागि योग शिक्षा सञ्चालन गर्दै आएका छौं । देशभक्ति भावना जगाउनुका लागि प्रत्येक मंगलबार छात्रहरुलाई दौरा सुरुवाल र छात्राहरुलाई गुन्यू चोली पोशाक अनिवार्य गरिएको छ । शिक्षक शिक्षिकाहरुले पनि राष्ट्रिय पोशाक लगाएर आउनुपर्ने नियम बनाइएको छ । विद्यार्थीहरुमा सकारात्मक भाव जगाउनका लागि नारायण सेवा, मुठ्ठी दानजस्ता कार्यक्रमहरु पनि गर्दै आएका छौं । बिहान प्रार्थना गर्छौं, भगवान्मा समर्पित पूजा अर्चना गर्छाैं । विद्यार्थीहरुलाई उदार मानव बनाउने कोसिस गछौं । शिक्षामा चाइल्ड सेन्टर बनाइएको छ । बालबालिकाहरुलाई व्यक्तिगतरुपमा ध्यान दिने गरिन्छ । बालबालिकाहरुले सिक्न नसक्ने विषयवस्तुहरु छन् भने थप कक्षाहरुको पनि व्यवस्था गर्दै आएका छौं ।

शिक्षामा गुणस्तरीयता ल्याउन र यसलाई कायम गर्नको लागि धेरै चुनौतीहरु रहेका छन् । यसको लागि कक्षाकोठाको भूमिका महत्वपूर्ण हुने भएकोले कक्षाकोठामा मैत्रीपूर्ण सामग्रीहरुको व्यवस्था गरेका छौँ । जतिसुकै दुःख भएता पनि शिक्षकहरुलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिस्तरका तालिमहरु पनि दिँदै आएका छौँ । शिक्षकलाई तालिम दिनको लागि सरस्वती शिक्षक केन्द्र संस्थाको स्थापना गरेका छौँ । शिक्षकहरुलाई समय–समयमा तालिमको लागि विदेशसमेत पठाएउने व्यवस्था मिलाएका छौँ । 

हाम्रो विद्यालय कडा भएन भनेर अभिभावकहरुले गुनासो गर्ने गरेका छन् । तर, हामीले विद्यालयको वातावरणलाई कडा बनाउनुभन्दा पनि बालमैत्रीपूर्ण वातावरणलाई प्राथमिकता दिएका छौँ । विद्यालयलाई कडा बनाउनको लागि जति सजिलो छ, त्योभन्दा पनि गाह्रो मैत्रीपूर्ण बनाउन रहेको छ । हामीले विद्यालयमा शिक्षकहरुको लागि मात्र नभएर कर्मचारीहरुको पनि समयअनुकूल तलव वृद्धि गर्ने गरेका छौँ । विद्यार्थीहरुलाई मूल्यवान् शिक्षा दिनको लागि हामी प्रेरित भएका छौँ । हाम्रो संस्थापक शिक्षक ईश्वर गुरुङले पनि हामीलाई सद्भावपूर्ण शिक्षा कसरी दिने भनेर सिकाउनु सिकाउनुहुन्छ । साना तथा ठूलालाई सम्मान गर्न, आफ्नो संस्कृतिमा बसेर काम गर्न हामीलाई सिकाउनु भएको छ । हामीले शिक्षण प्रणालीको लागि आफैँले नै पाठ्यक्रम विकास गरेका छौँ । विद्यालयले २५ वर्ष पार गरिरहेको छ । हामी यसको गुणस्तरमा आँच आउन नदिनको लागि हामी हरदम तप्पर रहेका छौं । हाम्रो विद्यालयले गुणस्तर शिक्षा दिन विद्यालय सक्षम पनि भएको छ । 

हामीले विद्यार्थीहरुलाई यस्तो कार्य गर्नको लागि अभिप्रेरित गरेका छौँ । उनीहरुलाई कक्षाकोठामा नै विभिन्न क्रियाकलाप गर्नको लागि प्रेरित गर्छाँै । विद्यार्थीहरुलाई आवश्यकताअनुसारको अतिरिक्त कक्षा सञ्चालनसमेत गर्दै आएका छौं । उनीहरुको विकासको लागि हामीले विभिन्न  कार्यक्रमहरुको आयोजना गर्दै आएका छौं । हामीले प्राविधिक पक्षमा प्रयोगात्मक माध्यम अपनाएका छौँ ।

हामीले विद्यालयलाई एउटा संस्थाको रुपमा नभएर परिवारको रुपमा हेरेका छौँ । समय–समयमा यस विद्यालयमा पनि विवाद उत्पन्न नभएको पनि भने होइन । तर मैले त्यस खालको विवादलाई हटाउनको लागि उहाँहरुसँग उहाँहरुको माग के हो भनेर बुझेर सोहीअनुररुप उहाँहरुसँग सल्लाह लिएर विवादलाई व्यवस्थापन गर्न सफल भएकी छु । विद्यालयका कार्य, यसको अवस्थाबारे अरुले के सोच्नु हुन्छ त्यो त मलाई थाहा भएन तर म भने सन्तुष्ट नै रहेकी छु । यस विद्यालयले हालसम्म राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रियस्तरबाट स्वर्ण पदक पाएको छैन । तर पनि हामीलाई कुनै चिन्ता छैन । किनकी हामी आफ्नो कामलाई ध्यान दिएर अगाडि बढिरहेका छौं । हामीले गरेको कार्यबाट अभिभावक तथा विद्यार्थीहरुले विश्वास गरेका छन् । समाजमा हाम्रो प्रतिष्ठा रहेको छ । यसैले हामीलाई अगाडि बढ्नको लागि हौसला मिलेको छ । 
विद्यार्थीहरुलाई पढ्नको लागि धेरै गाह्रो रहेको छ । उनीहरुलाई हामीले करकापले भए पनि विद्यार्थीहरुलाई पढाएर एसइइ परीक्षामा समावेश गरेका छौँ । १५ वर्ष उमेरका विद्यार्थीहरुले रचनात्मक कार्यमार्फत देशको लागि सहयोग गर्न सक्छन् ।

हामीले विद्यार्थीहरुलाई यस्तो कार्य गर्नको लागि अभिप्रेरित गरेका छौँ । उनीहरुलाई कक्षाकोठामा नै विभिन्न क्रियाकलाप गर्नको लागि प्रेरित गर्छाँै । विद्यार्थीहरुलाई आवश्यकताअनुसारको अतिरिक्त कक्षा सञ्चालनसमेत गर्दै आएका छौं । उनीहरुको विकासको लागि हामीले विभिन्न  कार्यक्रमहरुको आयोजना गर्दै आएका छौं । हामीले प्राविधिक पक्षमा प्रयोगात्मक माध्यम अपनाएका छौँ । यसले विद्यार्थीको चौतर्फी विकासका लागि सहयोग पुग्न सक्छ । विद्यार्थीहरु परीक्षामा अन्य क्रियाकलापमा असफल भएका छन् भने ती समस्याको पहिचान गरेर विषशज्ञहरुको सल्लाह लिएर हटाउन हरबखत लागिरहेका हुन्छौं । 

प्रतिस्पर्धा त्यति थिएन, आ–आफ्नोपन थियो । अर्कै शैलीबाट सुरु गरिएको शुभतारा स्कूलमा सुरुका वर्षमा ३०÷४० जना विद्यार्थी थिए । दोस्रो ÷तेस्रो वर्षबाट नै उल्लेख्यरुपमा विद्यार्थीहरु आएका थिए । हाल स्कूलको स्थापना भएको २५ वर्ष भइसकेको छ । एसएलसी दिन थालेको पनि सत्र वर्ष भइसकेको छ । शिक्षामा विशेषरुपमा आवश्यक भएका कुराहरु समाविष्ट गर्दै लैजानुपर्छ । समय र बजारको मागअनुसार शिक्षा प्रदान गर्न सक्नुपर्छ । व्यावसायिक शिक्षा दिनुपर्छ । शिक्षा भनेको विद्यार्थी विदेसिने बनाउने काम मात्र भएको छ । देशलाई माया गर्ने, सेवा गर्ने नागरिक उत्पादन गर्न सकिएका छैन  । मलाई अनुसन्धान गर्न मनपर्छ, तालिममा लाग्न मनपर्छ । शिक्षामा जुन किसिमले राजनीति छिरेको छ, त्यसलाई हटाउनुपर्छ । बच्चा केन्द्रित शिक्षा, औपचारिक शिक्षाले नै पीडा दिएको छ । नेपाल सरकारले संस्थागत विद्यालयहरुलाई स्वीकृत पत्र नै दिएको छैन, अनुमतिपत्र मात्र दिएको छ । जुनसुकै बेला खारेज गर्न सक्छ, शिक्षालाई निजी नभनोस् । शिक्षा विकास गर्न संस्थागत विद्यालयको योगदानलाई कदर गर्दै हौसला प्रदान गर्नुपर्ने हो । तर यसको उल्टो भइरहेको छ ।

संस्थागत विद्यालयले पैसा कमाएकोलाई नराम्रो भन्ठान्छन् । यसलाई राम्रो ढंगले हेर्न सक्नुपर्छ । एउटै पाठ्यपुस्तक पढाउँछौं । एउटै देशका नागरिक हौं । हामीलाई पुरस्कृत गर्नुपर्ने हो । तर सम्मानपूर्वक ढंगले हेर्दैनन्, यसमा हामीलाई दुःख लाग्दछ । प्याब्सनले नेपाल सरकारसँग मिलेर शिक्षा विकासमा ठूलो फड्को मार्न सक्छ । यसको लागि सकारात्मक सोच हुनु आवश्यक छ । हामीले सधैं राष्ट्रिय गीत गाउँछांै, लोक भाका गाउँछौं । तर पाएसम्म हामीहरु विदेशी गीतमा नै रमाइरहेका हुन्छौं । आफ्नोपन, आफ्नो संस्कार भनेको भित्री आत्मादेखि नै आउनुपर्दछ । जबर्जस्ती गर्न खोजेर आउने कुरा होइन । शिक्षालाई प्राथमिकता दिएको छैन । सरकारबाट अनुगमन पनि छैन । यति धेरै जनशक्तिमा सरकारले लगानी गरिएता पनि सामुदायिक विद्यालयले राम्रो नतिजा दिन सकेको छैन । यसको मुख्य कारण भनेको ठूलो घोकन्ते विद्यामा जोड गरिन्छ, सिकाइ पद्धति शून्य भइराखेको हुन सक्छ । सामुदायिक विद्यालय नै अङ्ग्रेजीमा पास  हुने भो, न नेपालीमा नै राम्रो गर्न सक्ने भए । विद्यार्थीहरु यति त्रासमा छन् । उनीहरुमा सिकाइको चाहना छ तर राम्रो वातावरण पाउन सकेका छैनन् । वास्तवमा शिक्षा सिर्जनशील हुनुपर्ने रहेछ, सीप विकास हुने शिक्षाको साथै सीप विकासका लागि पर्याप्त मात्रामा अभ्यास मूलक शिक्षा प्रदान गर्नुपर्ने देखिन्छ । यसवर्ष सरकारले पारित गरेको बजेटमा शिक्षामा प्राथमिकता नदिएको जस्तो देखिन्छ । शिक्षामा बजेट बढ्नुको सट्टा झन् घटेको छ ।

२५ वर्षदेखि शिक्षामा कटिबद्ध भएर लागेकी छु । म शिक्षामा नै छु । तर शिक्षा जुन गतिले अगाडि बढ्नुपर्ने हो, त्यहाँ नभई दिंदा परिवर्तनको लागि कति पर्खने, धीरता कम भएको हो कि जस्तो लाग्छ, बुझ्न पनि पाएको छु । जीवनमा अगाडि बढ्नका लागि सहकार्य नै रहेछ, कोहीसँग टक्कर गरेर कसैलाई केही लाभ हुँदैन । समयानुसार अनुकूलतालाई हेरेर सरकारले उदार चरित्र भएर सहकार्य गर्नुपर्छ । ललितपुर लामाटारमा पब्लिक पार्टनरसीप गर्दै शुभताराले सामाजिक दायित्व बहन गर्दै आएको छ ।
 

0 Comments

Leave a comment